Tinh trùng là gì?
Tinh trùng (Spermatozoon) là tế bào sinh dục nam, có chức năng mang và truyền một nửa bộ gen di truyền của người cha sang trứng để hình thành phôi thai. Ở người, tinh trùng là tế bào đơn bội, được sản xuất tại tinh hoàn và tồn tại trong tinh dịch – môi trường giàu dưỡng chất giúp tinh trùng sống và di chuyển.
Cần phân biệt rõ tinh trùng và tinh dịch. Tinh trùng là tế bào sinh sản có khả năng di chuyển, còn tinh dịch là chất lỏng màu trắng đục, chứa nhiều thành phần như kẽm, canxi, fructose, protein và các axit amin giúp nuôi dưỡng và bảo vệ tinh trùng.
Đặc điểm sinh học của tinh trùng
Quá trình hình thành tinh trùng
- Tinh trùng được tạo ra trong các ống sinh tinh của tinh hoàn thông qua quá trình phân chia và biệt hóa tế bào.
- Thời gian để một tinh trùng trưởng thành khoảng 10 – 12 tuần.
- Mỗi ngày, tinh hoàn có thể sản xuất từ 40 đến 150 triệu tinh trùng.
Cấu tạo của tinh trùng
Một tinh trùng hoàn chỉnh gồm đầu, cổ, thân và đuôi:
- Phần đầu chứa nhân với 23 nhiễm sắc thể – một nửa bộ gen của con người.
- Đuôi dài khoảng 50 µm, có dạng roi giúp tinh trùng di chuyển với tốc độ trung bình 1 – 3 mm/phút.
Vai trò trong quá trình thụ tinh
Khi quan hệ tình dục, tinh trùng di chuyển vào đường sinh dục nữ. Nếu gặp trứng, tinh trùng sẽ xâm nhập và kết hợp với nhân trứng để tạo thành hợp tử, bắt đầu quá trình hình thành thai nhi.
Thời gian sống của tinh trùng
- Tinh trùng có thể sống tới 5 ngày trong môi trường âm đạo thuận lợi.
- Khi tinh dịch khô ngoài môi trường, tinh trùng sẽ nhanh chóng chết.
- Trong nước ấm, tinh trùng tồn tại lâu hơn nước lạnh nhưng khả năng thụ thai rất thấp.
- Ở nhiệt độ rất cao, tinh trùng chỉ sống được vài giây.
- Khi được bảo quản đông lạnh ở -196°C, tinh trùng rơi vào trạng thái bất hoạt và có thể lưu trữ trong thời gian dài.
Ảnh hưởng của sốt cao đến tinh trùng
Sốt trên 38,5°C có thể làm suy giảm hoặc tạm ngưng quá trình sản xuất tinh trùng trong nhiều tháng. Khi đó, số lượng tinh trùng giảm, chất lượng kém và tỷ lệ dị dạng tăng cao.
Thời điểm tinh hoàn ngừng sản xuất tinh trùng
Không giống nữ giới có giai đoạn mãn kinh, nam giới có khả năng sản xuất tinh trùng suốt đời, dù chất lượng có thể giảm dần theo tuổi tác.
Màu sắc và mùi của tinh trùng
- Tinh dịch bình thường có màu trắng đục hoặc xám nhạt, hơi sệt.
- Mùi đặc trưng hơi tanh.
- Sau khi xuất tinh, tinh dịch đông nhẹ rồi hóa lỏng trở lại sau vài phút.
Nếu tinh dịch đổi màu bất thường, vón cục hoặc có mùi lạ, cần thăm khám sớm để tìm nguyên nhân.
Các vấn đề thường gặp liên quan đến tinh trùng
Sự sản xuất tinh trùng
Từ tuổi dậy thì, tinh hoàn bắt đầu sản xuất tinh trùng liên tục. Hoạt động này phụ thuộc lớn vào nồng độ hormone testosterone trong cơ thể.
Tiêu chí tinh trùng khỏe mạnh
- Lượng tinh dịch mỗi lần xuất tinh từ 2 – 5 ml.
- Mật độ tinh trùng đạt khoảng 60 – 80 triệu/ml.
- Trên 75% tinh trùng có khả năng di chuyển.
- Ít nhất 30% tinh trùng có hình dạng bình thường.
Tinh trùng yếu
Tinh trùng yếu là tình trạng suy giảm số lượng, khả năng di chuyển hoặc hình dạng tinh trùng, làm giảm khả năng thụ thai.
- Tỷ lệ tinh trùng không di động cao.
- Lượng tinh dịch thấp.
- Mật độ tinh trùng giảm dưới mức bình thường.
Biện pháp cải thiện chất lượng tinh trùng
- Duy trì chế độ ăn đầy đủ dưỡng chất, giàu kẽm, protein và vitamin.
- Hạn chế rượu bia, thuốc lá và thực phẩm cay nóng.
- Ngủ đủ giấc, tránh căng thẳng kéo dài.
- Tập luyện thể dục đều đặn.
- Xây dựng lối sống lành mạnh và cân bằng.
Tinh trùng giữ vai trò then chốt đối với khả năng sinh sản của nam giới. Việc hiểu rõ đặc điểm và những vấn đề liên quan sẽ giúp chủ động bảo vệ sức khỏe sinh sản, nâng cao chất lượng tinh trùng và khả năng làm cha trong tương lai.
