Thài lài tía là loài cây cảnh khá phổ biến trong đời sống hằng ngày. Không chỉ mang giá trị trang trí, từ lâu cây còn được dân gian sử dụng để hỗ trợ cải thiện nhiều vấn đề sức khỏe như kiết lỵ, táo bón, mụn nhọt, tiểu buốt và huyết áp cao.
- Tên gọi khác: Thài lài tím
- Tên khoa học: Tradescantia pallida
- Họ: Thài lài (Commelinaceae)
Mô tả dược liệu thài lài tía
1. Đặc điểm thực vật
Thài lài tía thuộc nhóm cây thân mềm, dạng cỏ mập, mọc bò lan trên mặt đất. Thân cây phân nhánh nhiều và có khả năng ra rễ ngay tại các mấu khi tiếp xúc với đất.
Lá có màu tím đặc trưng, mọc so le, có bẹ ôm thân. Phiến lá hình bầu dục thuôn dài, đầu nhọn, phần bẹ thường có lông mịn. Hoa nhỏ, màu hồng nhạt hoặc tím xanh, thường mọc đơn lẻ hoặc thành cặp ở đầu cành. Hoa có 6 nhị bằng nhau, cánh hoa dính liền.
Quả là dạng quả nang nhỏ, bên trong chứa nhiều hạt. Hạt có lớp áo mỏng bao bọc bên ngoài.
2. Bộ phận sử dụng
Toàn bộ cây thài lài tía, bao gồm thân, lá, hoa đều có thể được dùng làm dược liệu.
3. Phân bố
Thài lài tía có nguồn gốc từ châu Mỹ và được đưa vào Việt Nam từ rất sớm. Hiện nay, cây mọc phổ biến ở nhiều địa phương, thường được trồng trong vườn nhà, công viên vừa để làm cảnh vừa tận dụng làm thuốc.
4. Thu hái và sơ chế
Dược liệu có thể thu hái quanh năm. Cây được dùng cả ở dạng tươi lẫn dạng khô.
Sau khi thu hái, đem rửa sạch, cắt thành từng đoạn ngắn rồi phơi khô để bảo quản và sử dụng lâu dài.
5. Bảo quản
Thài lài tía sau khi phơi khô nên cho vào túi hoặc bao kín, đặt ở nơi khô ráo, thoáng mát để tránh ẩm mốc và côn trùng gây hại.
6. Thành phần hóa học
Các nghiên cứu cho thấy trong thài lài tía có chứa:
- Thân và lá chứa gôm và oxalat calci.
- Lá và hoa có các hợp chất như 3’-triglucoside và tricaffeoyl cyaniding.
Vị thuốc thài lài tía
1. Tính vị
Thài lài tía có vị ngọt, tính hàn, được đánh giá là lành tính và không độc.
2. Quy kinh
Quy vào kinh Can và Thận.
3. Tác dụng dược lý
Theo y học cổ truyền, thài lài tía có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu, lương huyết. Nhờ đó, dược liệu này thường được dùng trong các bài thuốc hỗ trợ điều trị nhiều chứng bệnh khác nhau.
Cây xuất hiện trong các bài thuốc chữa ho ra máu, rối loạn tiêu hóa, viêm họng, sưng đau họng, bạch đới, mắt đỏ, mụn nhọt và một số trường hợp bị rắn độc cắn.
4. Cách dùng – liều lượng
Thài lài tía có thể dùng theo nhiều cách như sắc lấy nước uống hoặc giã nát để đắp ngoài da.
Dược liệu dùng được cả ở dạng tươi và dạng khô. Với dạng khô, liều dùng thường từ 15 – 30g/ngày. Nếu dùng tươi, có thể sử dụng khoảng 60 – 90g/ngày.
Một số bài thuốc từ thài lài tía
1. Bài thuốc hỗ trợ trị mụn nhọt
- Chuẩn bị: 30g thài lài tía và 30g cây sống đời.
- Cách làm: Rửa sạch nguyên liệu bằng nước muối loãng, giã nát, thêm nước vắt lấy nước uống. Phần bã dùng đắp trực tiếp lên vùng mụn nhọt. Thực hiện 1 – 2 lần mỗi ngày.
2. Hỗ trợ điều trị kiết lỵ
- Bài thuốc 1: Dùng 30g thài lài tía khô và 20g mộc thông, sắc với 3 bát nước đến khi còn 1 bát, uống khi còn ấm.
- Bài thuốc 2: Kết hợp 30g thài lài tía với 20g mã đề, sắc cùng 1 lít nước đến khi còn một nửa, uống trong ngày.
3. Thài lài tía hỗ trợ trị táo bón
- Chuẩn bị: 30g thài lài tía và 25g lá khoai lang non.
- Thực hiện: Rửa sạch, luộc chín và ăn cả nước lẫn cái, dùng mỗi sáng 1 lần để cải thiện táo bón.
4. Hỗ trợ điều trị chứng đái buốt
- Chuẩn bị: 30g thài lài tía, 15g mã đề, 12g rau má và 20g mộc thông.
- Cách dùng: Sắc chung với 1 lít nước đến khi còn khoảng 450ml, chia 3 lần uống trong ngày. Dùng liên tục 7 ngày để hỗ trợ cải thiện tiểu buốt, tiểu khó, tiểu nhiều lần về đêm.
Lưu ý khi sử dụng thài lài tía
Thài lài tía là dược liệu lành tính nhưng không nên lạm dụng. Các bài thuốc dân gian chỉ phát huy hiệu quả khi sử dụng đúng liều lượng. Việc dùng quá mức có thể gây ra những phản ứng không mong muốn.
Thông tin trong bài viết mang tính tham khảo. Trước khi áp dụng các bài thuốc từ thài lài tía, người dùng nên trao đổi với bác sĩ hoặc người có chuyên môn để đảm bảo an toàn và phù hợp với thể trạng.
